ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ. ಎಂ.ಎಸ್. ನಂಜುಂಡ ರಾವ್ ಅವರ ಹೆಸರು ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಂತೆ ನಿಂತಿದೆ. ಕಲಾವಿದ, ಶಿಕ್ಷಕ, ಸಂಘಟಕ ಮತ್ತು ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ನಾಯಕನಾಗಿ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ದೃಶ್ಯಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರೂಪ ನೀಡಿದರು. ಇಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತು ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ನಂಜುಂಡ ರಾವ್ ಅವರ ಕನಸು, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣೆ ಅಡಗಿದೆ.
ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ
ಪ್ರೊ. ಎಂ.ಎಸ್. ನಂಜುಂಡ ರಾವ್ ಅವರು 1932ರ ಜುಲೈ 5ರಂದು ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧುಗಿರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸುದ್ದೇಗುಂಟೆಪಾಳ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಗ್ರಾಮೀಣ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಕೃತಿ, ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಕಲಾ ಬದುಕಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯವಾಯಿತು.
ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ
ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ (Chamarajendra Technical Institute)ಯ ಕಲಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಲೆ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇವಲ ಕಲಾವಿದನನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಶಿಕ್ಷಕನನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.
“ಮೇಷ್ಟ್ರು”
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ಶಿಸ್ತಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ “ಮೇಷ್ಟ್ರು” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೇವಲ ಪಾಠ ಹೇಳುವ ಶಿಕ್ಷಕರಲ್ಲ; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದೆ ನಂಜುಂಡ ರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರೇರಣೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಕರ್ನಾಟಕ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನ ನಿರ್ಮಾಣ
1960ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಕರ್ನಾಟಕ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪರಿಷತ್ತನ್ನು ಕೇವಲ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿರಿಸದೆ, ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕ್ರಾಂತಿ
ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ Bachelor of Visual Arts (BVA), Master of Visual Arts (MVA) ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಹಂತದ ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಲಭ್ಯವಾಗಲು ನಂಜುಂಡ ರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ದೃಶ್ಯಕಲೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿಸಲು ಅವರು ಶ್ರಮಿಸಿದರು.
ಮೈಸೂರು ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ
ಮೈಸೂರು ಚಿತ್ರಕಲೆ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿತ್ತು. ನಂಜುಂಡ ರಾವ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಅವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ, ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ, ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಮೈಸೂರು ಚಿತ್ರಕಲೆಗೆ ಹೊಸ ಜೀವ ದೊರೆಯಿತು.
ಕಲಾಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನಿರ್ಮಾಣ
ಅವರು ಕೇವಲ ಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದ ಕಲೆ, ಚರ್ಮದ ಗೊಂಬೆಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಕಲಾವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅನೇಕ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಅವರ ಪರಿಶ್ರಮದ ಫಲ.
ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಸಂಪರ್ಕ
ಖ್ಯಾತ ರಷ್ಯನ್ ಚಿತ್ರಕಾರ Svetoslav Roerich ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದ ನಂಜುಂಡ ರಾವ್, ರೋರಿಚ್ ಕುಟುಂಬದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.
ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು
- ಕರ್ನಾಟಕ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ.
- ಚಿತ್ರಕಲಾ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು.
- ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯಕಲಾ ಪದವಿ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಿಎಚ್ಡಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದವರು.
- ಮೈಸೂರು ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ.
- ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಲಾಸಂಗ್ರಹ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ.
- ಸಾವಿರಾರು ಕಲಾವಿದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕ.
ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು
ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಂದು “Prof. M.S. Nanjunda Rao National Award” ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಅವರ ಕಲಾ ಸೇವೆಗೆ ದೊರೆತ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು.
ನಿಧನ
ಪ್ರೊ. ಎಂ.ಎಸ್. ನಂಜುಂಡ ರಾವ್ ಅವರು 1997ರ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆದರೆ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ರೂಪಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಳಿಸಿದ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆ ಇಂದಿಗೂ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿವೆ.
ಸಮಾರೋಪ
ಪ್ರೊ. ಎಂ.ಎಸ್. ನಂಜುಂಡ ರಾವ್ ಅವರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲ. ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲಾ ಚಳುವಳಿಯ ನಿರ್ಮಾತೃ, ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಸಂರಕ್ಷಕ. “ಮೇಷ್ಟ್ರು” ಎಂದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅವರು, ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಅಜರಾಮರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.
Leave a Reply